3929. Người đàn bà hát ru Hoàng Sa
Người đàn bà hát ru Hoàng Sa
Chuyện ghi ở Lý Sơn: Kỳ 2
Một Thế Giới - 11:22
08-02-2016
![]() |
Những người vợ mang con ra bờ biển ngóng chồng trở về- Ảnh: Lê Đình Dũng. |
Ơ hớ ơ ơ ơ…
(Chứ) ốc u đã nổi lên rồi
Để cha đi giữ biển trời Hoàng
Sa…
Điệu hát ru não
nề vang lên khắp Cù Lao Ré. Tiếng ốc u như từ muôn thuở trước cứ vọng về. Người
đàn bà hát ru Hoàng Sa, trong bóng chiều xéo sóng, đứng đó lặng lẽ…
Điệu
buồn ốc u
Người đàn bà đó
là Đỗ Thị Hảo (70 tuổi, xã An Vĩnh, Lý Sơn). Trên hòn đảo này, chỉ còn mình bà
biết hát ru về Hoàng Sa.
Buổi chiều nhập
nhoạng, bà hát:
Ơ hớ ơ ơ ơ…
Con ơi con
ngủ cho xong
Để mẹ nấu
cháo luộc rau cho cha dùng
Chứ ốc u đã
thổi lên rồi
Để cha đi
giữ biển trời Hoàng Sa
Ơ hớ ơ ơ ơ…
Hoàng Sa là
của nước ta
Để người
côi cút xâm vào an yên, con ơi
Ơ hớ ơ ơ
ơ…con ngủ cho yên
Để mẹ đi
tiễn ơ hớ ơ…
Để mẹ đi
tiễn cha xuống thuyền chứ tù ơ ơ ơ… kêu.
Đây là bài ‘Ốc
u’. Bà kể nó có từ thời xa xưa lắm rồi, thời những người hùng binh theo lệnh chúa
Nguyễn ra Bãi Cát Vàng thu lượm sản vật và khẳng định chủ quyền trên quần đảo
Hoàng Sa.
Đại Nam nhất
thống chí (quyển 6, tờ 18-19) viết về hoạt động của đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc
Hải và sự kiện vua Minh Mạng cho người ra dựng chùa lập bia lưu dấu tích trên
đảo Hoàng Sa năm 1835, rằng: “Đảo Hoàng Sa ở phía đông Lý đảo huyện Bình Sơn.
Từ cửa biển Sa Kỳ ra khơi, thuận gió (đi) 3, 4 ngày đêm có thể đến. Trên đảo
nhiều núi la liệt, tất cả hơn 130 ngọn, cách nhau hoặc một ngày đường hoặc vài
trống canh. Giữa đảo có bãi cát vàng, bề dài kéo dài không biết mấy ngàn dặm,
tục gọi là bãi ‘Vạn lý Trường Sa’, trên bãi có giếng nước ngọt, chim biển tụ
tập nhiều không biết bao nhiêu mà kể. Sản sinh nhiều hải sâm, đồi mồi, ốc hoa,
giải, ba ba, hàng hóa đồ vật của các thuyền bị phong nạn cũng tích tụ ở đó.
![]() |
Lúc mới lập
quốc đặt ra đội Hoàng Sa gồm 70 người, lấy dân xã An Vĩnh sung vào, mỗi năm cứ
tháng 3 ra khơi lấy hải vật, tháng 8 trở về, qua cửa Tư Hiền dâng nạp. Lại đặt
đội Bắc Hải, sai đội Hoàng Sa kiêm quản, đi ra các đảo Côn Lôn ở Bắc Hải tìm
lấy hải vật. Phía đông đảo gần phủ Quỳnh Châu, Hải
|
Đầu đời Gia
Long phỏng theo lệ cũ đặt đội Hoàng Sa, sau lại bỏ; đầu đời Minh Mạng thường
sai người đi thuyền công đến đấy thăm dò đường biển, thấy một nơi có cồn cát
trắng chu vi 1.070 trượng, cây cối xanh tốt, giữa cồn cát có giếng, phía tây
nam cồn có nhiều miếu cổ, không rõ dựng từ thời nào, bia có khắc 4 chữ ‘vạn lý
ba bình’.
Cồn cát này xưa
gọi là Phật Tự sơn. Phía đông và phía tây đảo đều có đá san hô, nổi lên một cồn
có chu vi 340 trượng, cao 1 trượng 2 thước, ngang với cồn cát, gọi là Bàn Than
thạch. Năm (Minh Mạng) thứ 16 (1835), sai quan thuyền chở gạch đá đến dựng
chùa, ở phía tả chùa dựng bia đá làm dấu. Thời đó các binh lính, dân phu tham
gia công việc, đào được lá đồng, gang sắt hơn 2.000 cân…”.
Bà kể: “Tui từ
bé đã nghe người lớn hát ru, người trên đảo ai cũng biết hát. Hát ru Hoàng Sa
cũng là một trong nhiều thể loại hát ru con. Chỉ có điều, nó buồn”.
![]() |
Bà Đỗ Thị Hảo- Ảnh: Lê Đình Dũng. |
Thuở Lý Sơn còn
hoang sơ, vua sai ra biển thu sản vật. Trời nồm tháng 3, tiếng ốc u rúc lên
liên hồi, những người vợ Lý Sơn giật thót vội vã vét chĩnh nấu cơm cho chồng
chuẩn bị xa khơi. Một chuyến đi dài đằng đẵng không hẹn ngày gặp lại. Bữa cơm
của vợ chồng, cha con có lẽ là bữa cuối. Những đứa con thơ dại cứ khóc ré,
tiếng tù rúc, người vợ nước mắt ngắn dài mà dỗ con rằng: “Con ơi con ngủ
cho xong/Để mẹ nấu cháo luộc rau cho cha dùng/Chứ ốc u đã thổi lên rồi/Để cha
đi giữ biển trời Hoàng Sa”.
Người ở lại đảo
nát lòng, mà người xa khơi cũng nấc nghẹn. Đã không biết bao nhiêu hòn vọng phu
đứng mãi ở bờ đông hòn đảo này. Đã không biết bao nhiêu nấm mộ chiêu hồn cho
những xác hùng binh trôi dạt mãi mãi trong nước biển Hoàng Sa. Mùa đông gió
bấc, gió chướng, thuyền không về, tiếng chuông gọi hồn của thầy phù thủy leng
keng trên vực biển, xuống những mảnh đầu xanh phủ khăn sô…
Ơ hớ ơ…
Hoàng Sa
sóng biển vỗ mênh mông
Hải âu chao
cánh giữa nắng hồng
Nhớ buổi xa
xưa người lính chiến
Ra đi tranh
đảo lệnh Gia Long
Ơ hớ ơ
Một chiếc
chiếu dày, một sợi mây
Qua đêm yên
giấc trên chiếu này
Lặng biển
anh về may bó chiếu
Ơ hớ ơ…mộ
gió ven đồi, dưới rặng cây
Chiếc chiếu
con, treo sợi mây
Từ giã gia
đình thuyền nhổ neo
Hơ ớ ơ
Chứ vợ con
mòn mỏi trên bến vắng
Thuyền xa
hun hút mây chiều
Hơ hớ ơ
Lý Sơn tiễn
biệt chàng trai trẻ
Không hẹn
cùng em ngày trở về
Nấm mộ
chiêu hồn trên bến bậc
Mà người
biệt biệt bến nước quê…
(Chiếc chiếu
sợi mây)
Bà Hảo có thể
hát ru hàng trăm bài, không thể nhớ hết tên, những bài hát thường nhật trong
cuộc sống mà người mẹ gửi tâm tư vào đó khi ru con. Trong đó, hát về Hoàng Sa
bà nhớ 3 bài là bài Ốc u, Lý
Sơn nhớ về Hoàng-Trường Sa, Chiếc chiếu sợi mây.
Bà kể rằng, bài
‘Ốc u’ được truyền từ đời nào không còn nhớ rõ. Đó là tâm sự buồn của
những người hùng binh xa khơi nhiều khi một đi không trở lại. Họ hát cho mình,
hát cho nỗi buồn của vợ con. Rồi những người vợ cứ vậy mà ru con, mà khóc cho
mình, cho chồng.
![]() |
Từ bao đời nay, người Lý Sơn vẫn vươn khơi hướng về Hoàng Sa- Ảnh: Lê Đình Dũng. |
“Ngày xưa đi
Hoàng Sa không dễ như bây giờ. Chỉ đi thuyền buồm. Tháng 3 nương theo gió nồm
mà dong ra biển. Mùa đông nương gió bấc mà về. Người đi thì nhiều mà người về
thì ít. Bão gió, nguy hiểm chực chờ ngoài khơi nên hành trang của những người
hùng binh chỉ là nắm cơm vợ dúi, một chiếc chiếu, vài sợi mây để nếu lỡ mất đi
thì bạn thuyền cuộn vào trong chiếu buộc lại rồi thả xuống biển. Ở quê nhà,
không thấy người về thì nặn đất sét thay hình hài rồi nhờ thầy phù thủy cúng
gọi hồn về nhập mà thờ tự”, bà kể.
Mong
tìm những truyền nhân
Dòng họ Đặng
của chồng bà Hảo cũng có ông Đặng Siểm đã đi trong đội hùng binh Hoàng Sa. Cũng
không phải là chuyện hiếm ở đảo này. Trong 15 họ tộc lớn trên Lý Sơn, tộc họ
nào cũng có người đi Hoàng Sa theo lệnh triều đình, đã thác gửi thân xác ở khơi
xa tổ quốc.
Bà thủ thỉ:
“Tui cũng như ai trên đảo này, không thể nào quên Hoàng Sa được, vì đó là tổ
quốc mình là một phần, mà lớn hơn là máu thịt, yêu thương của mình còn nằm ở
đó. Tui hát lên, tui chảy nước mắt, có đau đớn nào hơn khi những vợ con côi cút
tiễn chồng đi biển dữ”.
“Giờ chỉ còn
mình bà hát ru Hoàng Sa thì làm sao?”. “Tui cũng muốn truyền lại cho con cháu
lắm. Những bài hát này, không chỉ để hát ru, mà nó là hào khí, là lịch sử mà
những người vì Hoàng Sa, vì tổ quốc ra đi. Đó là di sản của tiền nhân mà con
cháu không hát được thì làm thế nào, tôi cũng trăn trở lắm”, bà Hảo nói. Bà bảo
rằng cũng đã nhiều lần nói với mấy ông ở dưới huyện về chuyện này nhưng mấy ổng
bảo để mấy ổng tìm người cái đã. Đến nay, vẫn chưa có một lớp học hay một ai
chịu theo học hát thể loại này.
Theo bà, hát ru
Hoàng Sa nó cũng đơn giản như hát ru các thể loại khác, là những điệu hò à ơi
ru con. Thế nhưng, lớp trẻ bây giờ không còn dùng đến nó để ru con nữa. Ngay cả
con gái của bà, đã sinh con nhưng ít khi hát ru lắm, chỉ à ơi vài câu dỗ con
ngủ, còn nếu hát bài bản thì chắc được nhưng có lẽ ngượng.
![]() |
Những quá khứ hào hùng vẫn tiếp nối đến hiện tại trong từng bài hát ru của bà Hảo- Ảnh: Lê Đình Dũng. |
![]() |
Lại một cái Tết
nữa. Người đàn bà hát ru Hoàng Sa tóc thêm bạc. Hòn đảo Lý Sơn rồi lại rộn ràng
với những lễ hội tưởng nhớ các tiền nhân đi mở cõi trên biển, cầu trời phù hộ
cho lớp con cháu tiếp tục ra khơi. Và, phải nên, rằng, những tiếng ru dù buồn
nhưng ghi dấu công lao của tiền nhân còn nằm lại với Hoàng Sa sẽ còn vang vọng
mãi đến thế hệ con cháu.
|
Chờ một ngày
Hoàng Sa về lại với tổ quốc, những tiếng ầu ơ buồn từ muôn thuở nay sẽ là dĩ
vãng bi tráng.
(còn tiếp)
Có thể
bạn quan tâm
Lê Đình
Dũng
(Một Thế Giới)
Nhận xét